Deskrypcja Zarządzania Kryzysowego w Polsce do roku 2021. 

Podstawowe pojęcia.

Problematyka zagrożeń bezpieczeństwa, czy to naturalnych, społecznych, technicznych, ekologicznych, ekonomicznych, politycznych bądź innych, skłania do zastanawiania się nad tym, jak organizować poznawanie takich sytuacji (zdarzeń, katastrof, klęsk, kataklizmów) i jakich obszarów wiedzy powinno ono dotyczyć[1]. Wybierając kilka przykładów które wydarzyły się w naszym kraju i opisując je takie jakie były zauważyć możemy, iż nasze bezpieczeństwo jest dla nas jednostki wyższym priorytetem od rzeczy materialnych.

Z definicji opisującej katastrofę oznacza to wydarzenie nagłe, tragiczne w skutkach, powodujące straty materialne oraz ciężkie urazy, lub śmierć ludzi[2]. Katastrofy dzieli się zwykle na cztery następujące rodzaje:

• katastrofy ekologiczne (naturalne), czyli klęski żywiołowe, takie jak pożary,

powodzie, trzęsienia ziemi, wybuchy wulkanów, tornada i trąby powietrzne;

• katastrofy przemysłowe i budowlane, czyli awarie i wybuchy urządzeń produkcyjnych i przemysłowych wywołane niewłaściwą eksploatacją i przeciążeniami;
• katastrofy komunikacyjne;
• katastrofy zaplanowane, powodowane między innymi przez terrorystów (w tym z bronią bakteriologiczną i chemiczną), hakerów komputerowych[3]. 

Katastrofą budowlaną jest niezamierzone, gwałtowne zniszczenie obiektu budowlanego lub jego części, a także konstrukcyjnych elementów rusztowań, elementów urządzeń formujących, ścianek szczelnych i obudowy wykopów. Natomiast nie jest katastrofą budowlaną:

1) uszkodzenie elementu wbudowanego w obiekt budowlany, nadającego się do naprawy lub wymiany;

2) uszkodzenie lub zniszczenie urządzeń budowlanych związanych z budynkami;

3) awaria instalacji[4].

Postępowanie wyjaśniające w sprawie przyczyn katastrofy budowlanej prowadzi właściwy organ nadzoru budowlanego[5].

W razie katastrofy budowlanej w budowanym, rozbieranym lub użytkowanym obiekcie budowlanym, kierownik budowy (robót), właściciel, zarządca lub użytkownik jest obowiązany:

1) zorganizować doraźną pomoc poszkodowanym i przeciwdziałać rozszerzaniu się skutków katastrofy;

2) zabezpieczyć miejsce katastrofy przed zmianami uniemożliwiającymi prowadzenie postępowania

3) niezwłocznie zawiadomić o katastrofie:

• organ nadzoru budowlanego,
• właściwego miejscowo prokuratora i Policję,
• inwestora, inspektora nadzoru inwestorskiego i projektanta obiektu budowlanego, jeżeli katastrofa nastąpiła w trakcie budowy,
• inne organy lub jednostki organizacyjne zainteresowane przyczynami lub skutkami katastrofy z mocy szczególnych przepisów.

Punktu 2 nie stosuje się do czynności mających na celu ratowanie życia lub zabezpieczenie przed rozszerzaniem się skutków katastrofy. W tych przypadkach należy szczegółowo opisać stan po katastrofie oraz zmiany w nim wprowadzone, z oznaczeniem miejsc ich wprowadzenia na szkicach i, w miarę możliwości, na fotografiach[6].

Podmiot prowadzący postępowanie w sprawie przyczyn katastrofy budowlanej, po otrzymaniu zawiadomienia o katastrofie budowlanej jest obowiązany:

• niezwłocznie powołać komisję w celu ustalenia przyczyn i okoliczności katastrofy oraz zakresu czynności niezbędnych do likwidacji zagrożenia bezpieczeństwa ludzi lub mienia;
• niezwłocznie zawiadomić o katastrofie budowlanej właściwy organ nadzoru budowlanego wyższego stopnia oraz Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego.

W skład komisji, wchodzą: przedstawiciel organu nadzoru budowlanego jako przewodniczący, przedstawiciele innych zainteresowanych lub właściwych rzeczowo organów administracji rządowej, przedstawiciele samorządu terytorialnego, a także, w miarę potrzeby, rzeczoznawca budowlany lub inne osoby posiadające wymagane kwalifikacje zawodowe. Do udziału w czynnościach komisji mogą być wezwani:

• inwestor, właściciel lub zarządca oraz użytkownik obiektu budowlanego;
• projektant, przedstawiciel wykonawcy i producenta lub importera wyrobów budowlanych;
• osoby odpowiedzialne za nadzór nad wykonywanymi robotami budowlanymi.

Podmiot prowadzący postępowanie w sprawie przyczyn katastrofy budowlanej, może nakazać właścicielowi lub zarządcy, w drodze decyzji, zabezpieczenie miejsca katastrofy oraz obiektu budowlanego, który uległ katastrofie, uporządkowanie terenu lub wykonanie innych niezbędnych czynności i robót budowlanych. Decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu i może być ogłoszona ustnie. W razie niewykonania lub nadmiernej zwłoki w wykonaniu decyzji przez właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego, organ zapewni jej wykonanie na koszt i ryzyko zobowiązanego[7].

W przypadku, kiedy okoliczności wskazują na duże prawdopodobieństwo wspólnej przyczyny katastrofy budowlanej obejmującej kilka obiektów budowlanych, organ nadzoru budowlanego może prowadzić jedno postępowanie wyjaśniające dla wszystkich obiektów uszkodzonych w wyniku katastrofy[8].

Po zakończeniu prac komisji organ nadzoru budowlanego niezwłocznie wydaje decyzję określającą zakres i termin wykonania niezbędnych robót w celu uporządkowania terenu katastrofy i zabezpieczenia obiektu budowlanego do czasu wykonania robót doprowadzających obiekt do stanu właściwego. Organ, może zlecić na koszt inwestora, właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego sporządzenie ekspertyzy, jeżeli jest to niezbędne do wydania decyzji lub do ustalenia przyczyn katastrofy[9].

Inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego po zakończeniu postępowania w sprawie uporządkowania terenu po katastrofie, jest obowiązany podjąć niezwłocznie działania niezbędne do usunięcia skutków katastrofy budowlanej[10].

W niektórych istotnych elementach natury powstaje jej groźne oblicze, które jest nam znane jako Klęska żywiołowa to nadzwyczajne zjawisko naturalne, które powoduje znaczne szkody na terenie, na którym występuje, często zagrażające życiu lub zdrowiu zamieszkujących tam ludzi, ich wartości majątkowej, a także środowisku naturalnemu[11]. Pomoc w przypadku wystąpienia klęski żywiołowej musi być prowadzona przez różne organy i instytucje współdziałające ze sobą. W pomoc muszą być też zaangażowane odpowiednie służby posiadające kwalifikacje oraz nierzadko specjalistyczny sprzęt[12]. W omawianym ujęciu "klęska żywiołowa" oznacza zarówno zdarzenie spowodowane siłami przyrody, nazwane "katastrofą naturalną", jak i zdarzenie spowodowane "awarią techniczną", tzn. gwałtownym, nieprzewidzianym uszkodzeniem lub zniszczeniem obiektu budowlanego, urządzenia technicznego lub całego systemu takich urządzeń, powodujące przerwę w ich używaniu lub utratę ich właściwości. Do zdarzeń mogących wywołać powstanie nadzwyczajnego zagrożenia, prawdopodobnie w oparciu o tragiczne wydarzenia w 2001 roku w USA, ustawodawca zaliczył również działania terrorystyczne[13].

Klęski możemy podzielić na:

•  antropogeniczne, czyli te spowodowane działalnością człowieka np. klęski ekologiczne,
•  naturalne, które nie są związane z człowiekiem i jego egzystencją[14].  

Klęski żywiołowe są wynikiem działania naturalnych procesów zachodzących we wnętrzu i na powierzchni ziemi. Powodowane są one przez powodzie, susze, cyklony tropikalne, trąby powietrzne, trzęsienia ziemi, wybuchy wulkanów, lawiny, osuwiska lub spływy gruzowo-błotne. Procesy te kształtują środowisko Ziemi od początków jej istnienia i są jej naturalnym przejawem funkcjonowania planety[15]. W Polsce jako najczęstsze uznaje się powodzie, susze i pożary.

Wymienione zjawisko Powodzi w Polsce jest jedną z najgroźniejszych i powodujących największe spustoszenie klęsk żywiołowych. Jej skutki są odczuwalne przede wszystkim przez ludność zamieszkałą na obszarach dotkniętych tym żywiołem, są to liczne podtopienia, a nawet zalania gospodarstw domowych, a co za tym idzie, także nierzadko śmierć zwierząt hodowlanych. Zjawisko to występuje w naszym kraju na ogół dwa razy w roku: na wiosnę oraz w lecie. Mimo rozwoju współczesnej 

Susza to w sensie hydrologicznym okres ekstremalnie niskich stanów wody w korycie rzeki spowodowany ograniczonym jej zasilaniem wynikającym z wyczerpywania się zasobów wodnych zlewni." Spowodowane jest to niedostateczną ilością opadów atmosferycznych bądź ich brakiem, którym często towarzyszą wysokie temperatury oraz wzmożone parowanie.

Pożar jest jedną z najgroźniejszych i najbardziej niszczycielską klęską. Polega ona na rozprzestrzenianiu się ognia, które jest niekontrolowane, samoistne. Najczęściej winę za jego powstanie ponosi człowiek, który nieostrożnie obchodzi się z ogniem, używa go w miejscu, w którym występuje duże zagrożenie pożarowe (np. las), lub też nieodpowiedzialnie stosuje wypalanie traw[17]. W przypadku zaistnienia szczególnych okoliczności Rada Ministrów może wprowadzić stan klęski żywiołowej. Czyni to poprzez wydanie odpowiedniego rozporządzenia. Do jego wydania nie jest potrzebna zgoda Prezydenta RP. Rząd nie jest także zobowiązana konstytucyjnie do zapoznania z tym rozporządzeniem Sejmu. Zasięg terytorialny objęty stanem klęski żywiołowej, a także czas jego trwania jest uzależnione od wielkości zagrożenia, jego rodzaju. Konstytucja RP zakłada, że czas trwania tego stanu nie powinien być dłuższy niż 30 dni, jednakże można go przedłużyć, za wcześniejszą zgodą Sejmu.
Przesłankę tego stanu nadzwyczajnego stanowi:

• zapobieganie skutkom katastrof naturalnych i likwidacja ich następstw,
• zapobieganie skutkom awarii technicznych, noszących znamiona klęsk żywiołowych[18].  

Do tego potrzebne jest widzenie podstawowych struktur sytuacji, które określają działalność podmiotów sytuacji oraz tworzą warunki, w których określone typy zdarzeń mogą zaistnieć. Uznać też należy, że wszystkie sytuacje rozgrywające się w środowiskach życia i pracy ludzi, a także związane z funkcjonowaniem organizacji, są w jakiś sposób ustrukturowane, a struktury te wpływają na subiektywnie tworzone obrazy naturalnego, społecznego czy technicznego życia, na wartościowanie najrozmaitszych relacji, procesów i zdarzeń[19]. Wszystkie najbardziej tragiczne wydarzenia dla każdej jednostki, która posiada życie i inteligencję może przerodzić się w sytuacje jaką nazywamy kryzysową. Z analizy wielu definicji kryzysu wynika, że jest on determinowany parametrami, z których najczęściej wymienia się: zaburzenia, przełom, przesilenie, zwrot, utratę inicjatywy, braki w zaopatrzeniu, załamanie, naruszenie stanu równowagi, regres, szczególne trudności, zagrożenie dla priorytetów, interesów lub celów, niepewność, zmiany, napięcia, destabilizacja, trudności w uzyskaniu konsensusu, utrata kontroli nad przebiegiem zdarzeń, prawdopodobieństwo wystąpienia przemocy z użyciem sił zbrojnych, działania destrukcyjne, wojna[20]. W celu przeciwdziałania tym gwałtownym zdarzeniom, każda społeczność (kraj, region, województwo, powiat, gmina) powinna posiadać powszechny system ochrony ludności (osób, dóbr, środowiska), rozumiany jako kompleks interdyscyplinarnych przedsięwzięć, realizowanych przy wysiłku wszystkich podmiotów prawa państwowego, mających na celu ochronę ludności cywilnej przed niebezpieczeństwami spowodowanymi działaniem sił natury i/lub człowieka, przezwyciężenie ich następstw oraz zapewnienie warunków do przetrwania[21]. Doświadczenia ostatnich dziesięcioleci wskazują, że dla współczesnych społeczeństw, zagrożenia, jakie niosą katastrofy i awarie techniczne, klęski żywiołowe i skażenia środowisk – są porównywalne ze skutkami wojny. Niektórym z nich, mimo wcześniejszego rozpoznania, człowiek nie jest w stanie skutecznie się przeciwstawić. Inne można zminimalizować, odpowiednio wcześniej zabezpieczając się przed. W każdym przypadku istotna jest umiejętność identyfikacji niebezpieczeństw i ich analiza. Wskazane działania umożliwiają rozpoznanie niepożądanych wydarzeń, będących przyczyną powstawania wypadków, awarii i katastrof, ocenę skali, zakresu i prawdopodobieństwa ich występowania oraz skutków dla otoczenia. Uzyskane dane stanowią bazę do opracowania odpowiedniego planu dalszych działań[22].

Współczesne zagrożenie to najogólniej powiemy, że jest to dla człowieka niekorzystna sytuacja, niesprzyjające czynniki, powodujące zachwianie społecznie akceptowanego porządku, zakłócające funkcjonowanie, wprowadzające chaos w miejsce harmonii. Na gruncie filozofii o zagrożeniu mówi się: „gdy człowiekowi grozi jakieś zło, gdyż tylko zło budzi grozę, lęk”, „zło jest brakiem należnego dobra”, grozi nam zło, „gdy grozi brak należnego dobra. Ma to miejsce albo gdy grozi utrata dobra już posiadanego, albo nienabycie dobra jeszcze nieposiadanego, lecz które mogłoby i powinno być nabyte”. Psychologowie widzą zagrożenia w sytuacjach, w których występują „rozmaite niebezpieczeństwa o charakterze fizycznym (groźba utraty życia, kalectwa, choroby) i społecznym (możliwość krytyki, ośmieszenia, kompromitacji itp.)”. Sygnalizują również, że zagrożenia to: możliwość utraty jakichś wartości wysoko przez jednostkę cenionych[23].

Rysunek 1.1.1 Przedmioty bezpieczeństwa – zagrożenia, kryzysy [24]. 

        Ł.K.          

A website created in the WebWave website builder.

Nie podano numeru telefonu.

bezpieczniedlawszystkich@bezpieczniedlawszystkich.pl

Leszno, 64-100 Polska

Możesz nas znaleźć.